สำนักงานจังหวัด เป็นหน่วยงานบริหารราชการส่วนภูมิภาค ดำเนินการเป็นศูนย์กลางในการบริหารงานของผู้ว่าราชการจังหวัด เช่นเดียวกับสำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทยซึ่งเป็นศูนย์กลางของการบริหารราชการของกระทรวงมหาดไทยในส่วนกลาง สำนักงานจังหวัดปรากฏชื่อเป็นครั้งแรกในพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2495 ซึ่งตามมาตรา 38 ได้กำหนดให้แบ่งส่วนราชการของจังหวัด ดังนี้
1. สำนักงานจังหวัด มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการทั่วไปของจังหวัด โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้ปกครองบังคับบัญชาและรับผิดชอบ
2. ส่วนราชการต่าง ๆ ซึ่งกระทรวง ทบวง กรม ได้จัดตั้งขึ้น มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการของกระทรวง ทบวง กรมนั้น ๆ โดยมีหัวหน้าส่วนราชการประจำจังหวัดเป็นผู้ปกครองบังคับบัญชาและรับผิดชอบ
ในระยะแรก แม้กฎหมายจะกำหนดให้มีสำนักงานจังหวัด แต่ในทางปฏิบัติยังไม่มีการจัดตั้งและจัดสรรเจ้าหน้าที่ประจำการอย่างเป็นทางการ คงมีเพียงผู้ว่าราชการจังหวัดที่ปฏิบัติหน้าที่ โดยมอบหมายให้แผนกปกครองจังหวัดเป็นผู้รับผิดชอบดำเนินการแทน เนื่องจากปริมาณงานในขณะนั้นยังมีไม่มากนัก
ต่อมา เมื่อภารกิจและปริมาณงานของจังหวัดเพิ่มมากขึ้น กระทรวงมหาดไทยจึงเล็งเห็นความจำเป็นที่จะต้องจัดตั้งสำนักงานจังหวัดอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานอย่างแท้จริง เพื่อสนับสนุนและช่วยเหลือผู้ว่าราชการจังหวัดในการปฏิบัติภารกิจที่กว้างขวางขึ้น โดยเฉพาะการรับนโยบายจากนายกรัฐมนตรี คณะรัฐมนตรี และกระทรวงต่าง ๆ มาขับเคลื่อนให้เกิดผลสัมฤทธิ์ในระดับพื้นที่ นอกจากนี้ รัฐบาลยังมีนโยบายให้หน่วยงานของทุกกระทรวงในจังหวัดขึ้นตรงหรือรายงานผลการดำเนินงานต่อผู้ว่าราชการจังหวัด สำนักงานจังหวัดจึงต้องทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการบริหารงานและประสานแผนงานของทุกภาคส่วนในจังหวัด
กระทรวงมหาดไทย โดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2516 ได้กำหนดอัตรากำลังเจ้าหน้าที่เพื่อช่วยเหลือผู้ว่าราชการจังหวัดในสำนักงานจังหวัดนำร่อง 5 จังหวัด ต่อมา คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2518 ให้ขยายการจัดอัตรากำลังเพิ่มอีก 16 จังหวัดในปี 2518 และอีก 49 จังหวัดในปี 2519 ตามลำดับ เพื่อยกระดับให้สำนักงานจังหวัดมีขีดความสามารถเป็นศูนย์กลางการบริหารราชการส่วนภูมิภาคได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย เป็นหน่วยงานรับผิดชอบหลักในการบริหาร วินิจฉัยสั่งการ และประสานงานเพื่อสนับสนุนสำนักงานจังหวัด โดยเริ่มจัดสรรเจ้าหน้าที่ประจำสำนักงานจังหวัดเป็นครั้งแรกในปี 2517 ใน 5 จังหวัด ได้แก่ พระนครศรีอยุธยา นครสวรรค์ ชลบุรี สงขลา และยะลา จากนั้นได้ขยายผลในปี 2518 อีก 16 จังหวัด และดำเนินการครอบคลุมทุกจังหวัดทั่วประเทศในปี 2519
